سلامت باش

رژیم غذایی و کنترل اسید اوریک

شاید براى بسیارى از ما پیش آمده که بعد از انجام آزمایش خون و بررسى آن، پزشک به ما گوشزد کند که سطح اسید اوریک در خون بالا رفته و باید از رژیم غذایى خاصى پیروى کنیم. در بیشتر مواقع اولین پرسشى که در ذهن مطرح مى شود این است:
اسید اوریک به چه علت افزایش یافته و مصرف چگونه موادى سبب کاهش یا افزایش آن مى‌شود؟
به جهت پاسخ به این مشکل در این مقاله به بررسى نقش اسید اوریک در خون و همچنین ارتباط آن با بیمارى‌ها پرداخته و به اهمیت رژیم غذایى مناسب در کنترل این ماده اشاره اى خواهیم داشت.
اسید اوریک چیست؟
این ماده از سوخت و ساز پروتئین ها در بدن حاصل مى‌شود. افزایش این ماده دفعى در بدن مى تواند بعلل مختلفى از جمله افزایش مصرف پروتئین هاى حیوانى، کاهش آنزیم هاى مؤثر بر روى تجزیه این ماده باشد. افزایش بیش از حد اسید اوریک در بدن مى تواند باعث تشکیل کریستالهاى اسید اوریک در نقاط مختلف بدن شود از جمله در مفاصل، بافت کلیه ها و حتى در لگنچه کلیه ها که منجر به تشکیل سنگهاى اسید اوریکى مى شود ) دقیقاً شبیه به تشکیل بلورهاى نبات در محلول فوق اشباع شکر در آب .( در نتیجه تورم و التهاب مفاصل و درد ناشى از آن مى تواند باعث آسیب مفصل شود که به آن نقرس یا ‌ Gout مى‌‌گویند.
به تفسیر دیگر اسید اوریک از شکسته شدن پورین ها ایجاد مى شود.
این ترکیبات که بخشى از همه بافت هاى انسان را تشکیل مى دهند در بسیارى از غذاها یافت مى شوند. افزایش آن مى‌تواند منجر به تولید بیش از اندازه اوره توسط بدن یا کاهش دفع آن توسط کلیه ها شود. همچنین غذاهاى غنى از پورین موجب افزایش سطوح اسید اوریک در خون و حملات نقرس در برخى افراد مى گردد.
علت افزایش اسید اوریک
میزان بروز این مشکل در مردان بیش از زنان بوده و علایم کلینیکى آن هنگامى بروز مى‌نماید که میزان اسید اوریک خون فرد که در حالت طبیعى بین ۶/۲ تا ۶ میلى گرم در دسى لیتر در زنان و بین ۵/۳ تا ۲/۷ میلى گرم در دسى لیتر در مردان است از این مقادیر تجاوز مى کند.
به طور کلى روزانه حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلى گرم اسید اوریک از بدن دفع مى‌شود که یک سوم از این مقدار منشاء خارجى داشته و به وسیله ى غذاها وارد بدن مى‌شوند و دو سوم آن مربوط به متابولیسم داخلى بدن است. بنابراین توجه به نوع رژیم غذایى و حفظ تعادل میزان اسید اوریک تولید شده در کنترل این بیمارى بسیار مهم است.
عوامل شایعى که باعث افزایش غلظت اسید اوریک در خون مى گردد عبارت اند از‌:‌
‌- ‌مصرف بلند مدت و مقدار زیاد بعضى داروهاى مدر:
داروهاى مدر یا آنتى دیورتیک ها که براى کاهش وزن یا در بیماریهاى قلبى تجویز مى شود، مى تواند سطوح سدیم، منیزیم، کلسیم و پتاسیم را کاهش داده و سبب افزایش اسید‌اوریک خون شوند.
‌-‌ مصرف الکل و مشروبات الکلى
‌- ‌ابتلا به بعضى از بیمارى ها مانند لوسمى)سرطان خون(، لنفوم و نارساى کلیوى ‌ ‌
گرسنگى طولانى مدت و مفرط و چاقى: پیروى ازرژیم‌هاى سخت و شدید یا روزه گرفتن مى تواند اسید لاکتیک اضافى ایجاد کند که مانع دفع اسید اوریک از کلیه‌ها مى شود. همچنین رژیم گرفتن مى تواند سبب کاهش پتاسیم و در نتیجه افزایش اسید اوریک شود، البته یادآورى مى شود که یک رژیم متعادل و مناسب که بتواند به آرامى وزن اضافه شخص را کم کند بسیار مفید است زیرا کاهش وزن مناسب مى تواند سطوح اسید اوریک را کاهش دهد.
‌- ‌مسمومیت با سرب
رژیم غذایى،تنها و بهترین راهکار
براى رهایى از اسید اوریک بالا بهترین شیوه رعایت یک رژیم غذایى مناسب است که باید در آن به نقش پورین ها توجه بسیار کرد. مواد غذایى که محتوى پورین بالا هستند مى تواند سطوح اسید اوریک در بدن را افزایش دهد بنابراین باید مواد غذایى سرشار از پورین را محدود نمود.
غذاها از نظر داشتن مقادیر متفاوت پورین به ۳ دسته تقسیم مى شوند که عبارتند از: ‌ ‌
۱(مواد غذایى غنى از پورین:‌ ‌ماهى ساردین، انواع خاویار، گوشت هاى احشایى)مغز، قلب،کلیه و…(، عصاره‌ى گوشت، زرد چوبه که باید در هفته تنها یکبار مصرف شود.
۲(مواد غذایى با پورین متوسط: ماهى ها، ماکیان، گوشت، صدف، سویا، لوبیا، عدس، قارچ، اسفناج، گل کلم، کنگر فرنگى، کالباس و سوسیس، بادام زمینى و کنجد، تخم آفتاب گردان و خشخاش که از این مواد بطور مثال فقط یک واحد سبزى یا یک واحد گوشت در طول روز مى توانند مصرف کنند.
۳(مواد غذایى که اسید آمینه آنها پورین ندارند: کره، مارگارین، کیک، غلات، پنیر، تخم مرغ؛ کرم، سیب زمینى، ژلاتین، شیر، بستنى، ماکارانى، زیتون و برنج، قهوه، شکلات، چاى، میوه ها از این دسته هستند و مى توان بطور معمول از آنها مصرف نمود البته باید به مواردى نیز تاکید داشت از جمله دریافت کردن چربى با انتخاب گوشت هاى کم چرب و لبنیات کم چرب باید محدود شود.
مصرف غذاهاى سرخ شده باعث کاهش ویتامینE شده در نتیجه اسید اوریک افزایش مى یابد بنا براین حتى الامکان باید از خوردن این غذاها پرهیز کرد.
افزایش مصرف مایعات تا ۲ لیتر در روز و پرهیز از نوشیدن قهوه و نوشابه، تنظیم میزان پروتئین رژیم روزانه در حد ۸/۰ تا ۱ گرم به ازاى هر کیلو گرم وزن بدن، و در انتها باز باید به این نکته اشاره نمود که کاهش وزن با رژیم غذایى مناسب تاثیر بسیارى بر روى سطح اسید اوریک خواهد داشت.