سلامت باش

پیشگیری بهتر از درمان بیماریها

سلامت باش

گرفتگی بینی یکی از مشکلات مهم افراد جامعه است. متأسفانه به دلیل شیوع زیاد این مشکل و تدریجی بودن عوارض ناشی از آن، این موضوع کمتر در کانون توجه بیماران قرار می گیرد و در بسیاری از موارد تا زمانی که عوارض و درد ایجاد نکرده باشد. موجب مراجعه به پزشک نمی شود.
تغییرات رفتاری، افزایش فشارخون و بسیاری از مشکلات در سلامت جسم و روان و زندگی اجتماعی افراد ممکن است با انسداد بینی مرتبط باشد.
اهمیت انسداد بینی
مهم ترین عملکرد بینی، تنفس است؛ بدین معنی که اگر تنفس از راه بینی مختل شود، اکسیژن خون کمتر از حد نرمال خواهد بود. مکانیسم های متعددی برای توجیه کاهش اکسیژن در اثر انسداد بینی شرح داده شده است که از آن جمله آن ها می توان به«کاهش تبادل آلوئولی ریه در تنفس دهانی، کاهش فید بک ناشی از تماس جریان هوا با سطوح مخاطی بینی و مستعد شدن بیمار به حملات متعدد آپنه خواب»اشاره کرد. مقاومت داخل بینی یک مقاومت متغییر است.
شرایط محیط و سیستم اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک همان گونه که پیوسته بر روی قلب انسان تاثیر می گذارند، بر روی بینی طی 24 ساعت در حال تغییر و تحول است.
در بعضی افراد سیکل بینی وجود دارد و یک طرف بینی پرخون تر از طرف مقابل است؛ یعنی یک طرف بینی از طرف دیگر گرفته تر است ولی برآیند تنفس از راه بینی طبیعی است. معمولا 80 درصد افراد به طور طبیعی این سیکل بینی را دارند.
عوامل متعدد عصبی و هورمونی از طریق سیستم اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک بینی را تحت تأثیر قرار می دهند؛ مثلا حالت ترس و وحشت با تحریک عصب سمپاتیک موجب انقباض عروق مخاطی بینی و بازشدن بینی می شود.

خشم، اضطراب و افسردگی با تحریک عصب پاراسمپاتیک موجب پرخونی و اتساع بافت های گشاد شونده موجود درشاخک های بینی می شود. هورمون ها هم همین طور تأثیر می گذارند؛ مثلا هورمون استروژن با کند کردن اثر آنزیم استیل کولین استراز موجب افزایش غلبه پاراسمپاتیک می شود.

اعمال دیگر بینی غیر از تنفس
1- مرطوب کردن هوای ورودی: هوا طی عبور از مجرای بینی(95-75درصد) از رطوبت اشباع می شود. تنفس دهانی باعث خشک شدن مجاری تنفس تحتانی یعنی نای و ریه ها شده و عوارضی مانند برونشیت و غفونت های مکرر راه های تنفسی تحتانی را ایجاد می کند.
2- تنظیم دمای هوا: بینی در مواجهه با هوای سرد، مقاومت خود را با پرخونی بافت های گشاد شونده افزایش می دهد تا هوای ورودی گرم شود. اگر هوای ورودی تا 25 درجه اختلاف دما داشته باشد، این اختلاف را به یک درجه می رساند.
3- تصفیه: تمام ذرات ورودی به ریه نمی رسند. بطوریکه ذراتی با قطر کمتر از یک صدم میلیمتر در لایه مرطوب کننده سطح داخلی بینی که حاوی مژک های مخاطی و مواد چسبنده است، به دام می افتند و از مسیر ورودی به ریه ها حذف می گردند.
4- حفاظت: به علت وجود عوامل دفاعی متعددی مانند لیزوزیم و ایمونوگلوبین ها، بسیاری از باکتری ها و ویروس ها درحفره بینی نابود می شوند.
5- سایر اعمال: رفلکس عطسه، رفلکس بینی- ریوی، بویایی و تکلم هم از اعمال دیگر بینی است.

نشانه های اختلال در اعمال بینی
درصورت اختلال در عملکرد بینی، بیمار ممکن است یک یا چند علامت از علائم زیر را به عنوان مشکل خود اظهار نماید:
انسداد بینی/ ترشح از بینی/ ترشحات پشت حلق/ بوی بد تنفس/ اشکالات بویایی به صورت کم بویایی یا نابویایی/ درد صورت/ احساس پری و فشار در سروصورت/ خواب آلودگی روزانه/ خرخرو وقفه های تنفسی درخواب/ بدشکلی بینی/ سردرد/ عطسه/ اشکالات تکلم/ خشکی دهان/ تغییر صدا/ پوسیدگی دندانی/ سرفه/ صاف کردن مکرر گلو
مشکلات داخل بینی در بعضی از موارد باعث سردردهایی به نام«سردردهای تماسی» می شوند. ممکن است به خاطر انحراف تیغه بینی یا بزرگ شدن یکی از شاخک ها، تیغه بینی و دیواره جانبی آن در تماس با یکدیگر قرار گیرند. اختلالال داخلی بینی به صورت نقاط تماس بین دو سطح مخاطی می توانند سردردهای ارجاعی ایجاد کنند و علائم آن ها دقیقا مشابه سردرد با علل دیگر باشد. آزاد سازی مادهp از سطوح مخاطی در حال تماس موجب برانگیختن درد در سیستم تحت سیطره عصب پنجم مغزی می شود. غلظت این ماده در مخاط سالم بیشتر از مخاط ملتهب است.
بنابراین، تماس مخاطی در فردی که زمینه عفونت و التهاب مزمن ندارد درد بیشتری ایجاد می کند. به همین دلیل است که بسیاری از این بیماران به دلیل نداشتن عفونت در عکسبرداری های رادیوگرافی و سی تی اسکن به گمان دردهای عصبی، درمان های طولانی مدت با داروهای اعصاب را تجربه می کنند که برای آن ها کارساز نیست.
«کونکابولوزا» حالتی است که در آن شاخک میانی بینی به جای یک لایه استخوان حاوی دو لایه استخوان است. بین این دو لایه فضای خالی حاوی هوا وجود دارد. این حالت موجب چند برابر شدن حجم شاخک میانی بینی و در نتیجه اثرات فشاری آن بر روی نواحی حساس به درد بینی و سینوس می شود. درمان«کونکابولوزا» برداشتن استخوان مضاعف اضافی به روش جراحی اندوسکوپیک است. ناهنجاری های متعدد دیگری نیز در شاخک میانی وجود دارد که ممکن است عامل دردهای تماسی باشد. تمام این شرایط در صورت تشخیص دقیق، به روش اندوسکوپیک قابل درمان است.

معاینات و بررسی وضعیت بینی
معاینه بینی به روش های مختلف قابل انجام است:
1- معاینه با چراغ سر با وضعیت دادن به سر به همراه استفاده از ابزار بازکننده پرده های بینی به نام اسپکولوم بینی.
2- معاینه به کمک بالا بردن نوک بینی با دست در جهت مشخص نمودن اشکالات قسمت جلویی بینی.
3- معاینه با اندوسکوپ: این نوع معاینه کامل ترین و دقیق ترین روش معاینه داخل بینی است. در اندوسکوپی بینی ابتدا ماده ای حاوی یک عامل بیحس کننده و یک عامل بازکننده بینی به داخل بینی وارد می شود. چند دقیقه بعد، بیمار به حالت 45 درجه دراز می کشد و معاینه حفره بینی با اندوسکوپ انجام می شود.
معاینه بینی به روش اندوسکوپی معمولاً برای بیماران معاینه ای راحت است و در دستان یک راینولوژیست حاذق ممکن است تمام مراحل آن ظرف یک دقیقه انجام شود. در این معاینه ابتدا قسمت پایینی و کف بینی دیده می شود. در این مسیر بزرگی غیر طبیعی شاخک پایینی بینی در عمقی ترین قسمت قابل تشخیص است. همچنین بزرگی لوزه سوم یا آدنوئید به خوبی مشخص می شود. بسیاری از موارد انحراف تیغه بینی که در معاینات معمول قابل مشاهده نیستند،در معاینه اندوسکوپیک بینی نمایان می شوند. در مرحله بعد، قسمت میانی بینی و ساختمان های پیچیده آن که منشا اولیه اغلب پولیپ ها و سینوزیت هاست به کمک اندوسکوپ بررسی می شود.

عوامل انسداد بینی
1- رینیت2- اختلالات ساختمانی 3- سینوزیت مزمن
رینیت:التهاب داخل بینی است که در آن بیمار معمولا با احساس پری بینی، انسداد و آبریزش از بینی مراجعه می کند.

رینیت ها به دو دسته تقسیم می شوند:
الف:آلرژیک
ب: غیرآلرژیک با علت خاص و بدون علت خاص(ایدیوپاتیک)
رینیت آلرژیک: بیماری شایعی است که در 20-30 درصد افراد جامعه دیده می شود که دارای فاز حاد و فاز تأخیری 6 ساعت بعد از مواجهه می باشد. علامت مهم آن هم خارش همراه با عطسه، آبریزش و احساس پری و گرفتگی است.
در رینیت آلرژیک مزمن بیمار ممکن است تنها گرفتگی ویا آبریزش داشته باشد.
در معاینه شاخک پایینی به رنگ صورتی کم رنگ است و به علت پرخونی سیاهرگ های بینی، در زمینه ته رنگ بنفش دارد.
آلرژنها موادی هستند که ایجاد آلرژی می کنند. این مواد می توانند غذایی، شیمیایی و یا استنشاقی باشند.
آلرژن های استنشاقی به دو دسته تقسیم می شوند. آلرژن های استنشاقی فصلی آلرژن هایی هستند که در فصل خاصی بروز می کنند. آلرژن های استنشاقی دائمی آلرژن هایی هستند که در تمام طول سال ایجاد علائم می نمایند. مهم ترین عامل ایجاد این نوع آلرژی ها موجودات ذره بینی بنام مایت درگردوخاک منازل هستند.

آلرژن های استنشاقی:
دائمی(تمام سال): مایت، قارچ ها، حیوانات خانگی
فصلی:گرده درختان، چمن ها، علف های هرز.
درمان:شامل داروهای آنتی هیستامین، دکونژستان، کرومولین(جهت پیشگیری) و کورتون موضعی.
اولین قدم درمانی در آلرژی ها اجتناب از آلرژن است. اجتناب از مواد غذایی خاص( به شرط اثبات نقش آن ها در ایجاد آلرژی)، کنار گذاشتن حیوانات خانگی، کم کردن اثاثیه پرزدار و مبلمان فرسوده منازل مؤثر خواهد بود.
مهم ترین درمان های دارویی را آنتی هیستامین ها تشکیل می دهند. آنتی هیستامین ها باعث مهار گیرنده های ماده ای به نام هیستامین و مانع اثر این ماده واسطه ای در واکنش های آلرژی زا می شوند. آنتی هیستامین ها باید در تمام طول فصل آلرژی استفاده شوند. داروهای ضد احتقان یا دکونژستانت، آبریزش بینی را متوقف می کنند، ولی نباید به مدت طولانی مورد استفاده قرار گیرند. کورتون های موضعی به صورت اسپری در رینیت های مزمن همراه با گرفتگی بینی می توانند تا حدی مفید باشند. مرطوب کردن بینی در اغلب انواع رینیت ها کمک کننده است.
استرس، آلودگی محیطی، خستگی و اضطراب آستانه آلرژی را پایین می آورند و باید تا حد امکان مهار شوند.
آلرژی بینی مزمن ممکن است موجب پیدایش عوارض مقاوم به درمان های دارویی در بینی شود. شاخک های پایینی بیش از حد بزرگ شده، یکی از عوارضی است که گاه به هیچ نوع درمان دارویی پاسخ نمی دهد. در روش های جراحی قدیمی شاخک پایینی برداشته می شد. در روش های نوین، بدون برش و برداشت شاخک، کاهش حجم این شاخک ها به کمک جراحی های ظریف، لیزر یا امواج رادیوفرکانس، دربازکردن مجرای تنفسی بینی و رفع مشکلات تنفسی موثر است.

رینیت غیر آلرژیک:
علل هورمونی شامل رینیت حاملگی، رینیت قبل از سیکل قاعدگی و رینیت ناشی از کم کاری تیروئید و دیابت شدید است. در سه ماه دوم و سوم حاملگی به دلیل اثرات هورمون ها، همان گونه که رحم پرخون تر می شود، بافت بینی نیز پرخون تر شده و موجب گرفتگی می شود.
علل دارویی رینیت یا رینیت دارویی: استفاده طولانی مدت از قطره های بینی به خصوص فنیل افرین باعث برگشت شدیدتر علائم می شود؛ یعنی به محض استفاده نکردن حالت بیمار به مراتب بدتر از حالت اول شده و نوعی وابستگی ایجاد می شود. بنابراین، در استفاده از این قطره ها برای بیماران مبتلا به سرماخوردگی باید مصرف آنها به دو تا سه روز محدود شود.
داروهای ضد بارداری هم باعث رینیت می شوند. برخی از داروهای ضد فشارخون نیز می توانند باعث این پرخونی بینی و رینیت شوند.
رینیت وازوموتور: نوعی از رینت با علائم گرفتگی و آبریزش بینی ولی بدون خارش است. این موارد ایدیوپاتیک هستند. افزایش تاثیرات سیستم اعصاب پاراسمپاتیک در بینی عامل ایجاد این حالت است و بافت بینی بیماران به محرک ها بیش از حد عادی پاسخ می دهند. هر محرک غیر اختصاصی، مثل ادوکلن و حتی تغییر آب و هوا باعث ایجاد علائم می شود.
علاوه بر شستشوی بینی با سرم شستشو، اقداماتی نظیر دوری از آلودگی هوا و دودسیگار، ورزش، بالا بودن در هنگام خواب و گرم نگاه داشتن پا در فصل سرد سال، به بهبود علائم کمک می کنند.

سینوزیت مزمن:
مشخصه سینوزیت مزمن، باقی بودن علائم سینوزیت مانند احساس فشار و درد صورت، سردرد، گرفتگی بینی و ترشحات غیر طبیعی بینی یا پشت حلق است که بیشتر از دو تا سه ماه باقی باشد. اصطلاح سینوزیت مزمن وقتی به کار می رود که تغییرات غیر قابل برگشت در مخاط سینوس ها رخ داده باشد.
علائم بالینی: گرفتگی بینی همراه با ترشحات بینی و پشت حلق، شایع ترین و اغلب تنها ناراحتی بیماران است که ممکن است در این حالت قوه بویایی کاهش یابد. بیمارانی با سینوزیت مزمن، بیشتر از احساس پری و سنگینی در سر و صورت خود شکایت دارند تا احساس سر درد و اقعی. معمولا صرف وجود چرک در سینوس بدون ایجاد تغییرات فشاری در سینوس موجب درد نمی شود. اگر بیماری که تشخیص سینوزیت مزمن برای وی مطرح شده است، دچار درد شدید و مداوم شود، باید تشخیص های دیگر و یا احتمال ایجاد عوارض در نظر گرفته شود.
تخلیه ترشحات پشت بینی به درون گلو و حنجره می تواند سبب سرفه، بوی بد دهان، گلو درد خفیف و احساس وجود توده در گلو شود. تاثیر ترشحات به همراه تنفس دهانی ناشی از انسداد بینی، موجب آثار التهابی در حنجره و گرفتگی و خشونت صدا می شود. اشکالات تنفسی در حین خواب نیز سبب سستی و بیحالی می گردد. در کودکان باقی بودن علائم بیش از 12 هفته به عنوان یک معیار تشخیصی است. سرفه مزمن، تحریک پذیری و بیقراری ممکن است تابلویی از سینوزیت مزمن کودکان باشد.
تشخیص: وجود چرک در حفره بینی، در نبود بیماری حاد تنفسی، قویا دال بر وجود عفونت در سینوس های اطراف بینی است. معاینه سینوس ها با استفاده از اندوسکوپی تشخیصی بینی و سینوس و در صورت لزوم سی تی اسکن سینوس ها تکمیل می شود. معمولا قبل از انجام سی تی اسکن درمان دارویی کامل جهت حذف تغییرات گذرای مخاطی لازم است.
بیماری هایی که علائم مشابه ایجاد می کنند مانند رینت های آلرژیک و غیر آلرژیک، انحراف تیغه بینی و سایر ناهنجاری های ساختمانی داخل بینی مانند کونکابولوزا(هوادار شدن شاخک میانی بینی که موجب تنگ شدن مسیر گذرگاهی سینوس ها می شود) باید توسط پزشک تشخیص داده شوند.
اندوسکوپی تشخیصی بینی و سینوس روشی دقیق و ساده جهت معاینه ناحیه گذرگاهی سینوس ها- محل تخلیه ترشحات اکثر سینوس ها- است. باوارد کردن اندسکوپ با زاویه جانبی30 درجه جهت مشاهده مستقیم نواحی مختلف گذرگاهی سینوس ها، وجود پولیپ ها یا هر عامل مسدود کننده غیر قابل برگشت در این نشانه ای از وجود سینوزیت مزمن است.
درمان: درمان سینوزیت مزمن شامل رفع عوامل مستعد کننده است. سینوزیت مزمن ممکن است توسط عوامل موضعی(پولیپ های بینی، تیغه منحرف بینی وتوموربینی)، عوامل مجاورتی(بیماری های مربوط به دندان) یا عوامل عمومی(نقص سیستم ایمنی) ایجاد شود.
سینوزیت مزمن یک بیماری عفونی نبوده و بنابراین، درمان آن آنتی بیوتیک نیست. این بیماری اختلال در عملکرد سینوس است که آن را مستعد عفونت می کند. مثلا یک پولیپ در ناحیه میانی بینی با انسداد سینوس ها باعث سینوزیت می شود. درمان بسیاری از موارد سینوزیت مزمن رفع مشکل زمینه ای با جراحی اندوسکوپیک است که شامل روش هایی است که هدف شان بازگرداندن عملکرد طبیعی سینوس- تخلیه طبیعی ترشحات و رسیدن هوا به داخل سینوس- بدون خارج کردن کامل تمام مخاط است. ازاین رو آن ها را روش های جراحی عملکردی سینوس می نامند.
در این روش ها اغلب ازاندوسکوپی جهت دستیابی به نقاط کلیدی گرفتگی به ویژه در ناحیه گذرگاه های سینوسی استفاده می شود و به نقاط کلیدی گرفتگی به ویژه درناحیه گذرگاه های سینوسی استفاده می شود و با پاکسازی سینوس اتموئید که نقش مهمی درانسداد گذرگاهی سینوسی دارد، عملکرد سینوس های بزرگ تر یعنی سینوس های فکی و پیشانی به حالت طبیعی بر می گردد. محدودیت های استفاده از اندوسکوپ مشکل بودن تکنیک جراحی است؛ به طوری که جراح فقط با یک دست امکان کار دارد و کوچک ترین خونریزی نیز مانع دید می شود. ضمن این که امکان آسیب عناصر حیاتی مانند شریان کاروتید داخلی، مغز، چشم و عصب بینایی که رابطه تنگاتنگی با جدار سینوس ها دارند، وجود دارد. این مشکلات، جراحی اندوسکوپیک سینوس را به یکی از حساس ترین و مشکل ترین اعمال جراحی در بدن انسان بدل ساخته است.

انحراف سپتوم:
سپتوم یا انحراف تیغه بینی از علل شایع گرفتگی بینی است. 70 تا80 درصد از افراد درجاتی از انحراف را دارند ولی بیشتر این انحراف ها بدون مشکل اند. در تعداد کمی از این افراد موقع خواب دهان فرد باز می ماند که باید برای مشکل انحراف بینی بیمار جستجوی تشخیصی صورت گیرد.
ممکن است این بیماران دراوایل مشکلی نداشته باشند، ولی با افزایش سن و شل شدن عضلات، دارای علائم تنفسی دهانی شوند. در معاینه داخل بینی در این افراد انحراف کاملا مشخص است. ممکن است انحراف داخل بینی با بدشکلی ظاهری بینی نیز همراه باشد.
جهت اصلاح از سپتوپلاستی استفاده می شود. در این عمل قسمت های منحرف تیغه بینی اصلاح می شوند. اگر قرار باشد انحراف بیرون بینی هم اصلاح شود، سپتورینوپلاستی انجام می گردد که در آن علاوه بر مشکل تنفسی، نقص ظاهری و زیبایی بینی هم اصلاح می شود. سپتوپلاستی در سن بالای 12 سال انجام می شود، ولی در صورت پیدایش عوارض شدید، درسنین پایین هم قابل انجام است.

بزرگی لوزه سوم:
در بچه ها شایعترین عامل گرفتگی، بینی بزرگی لوزه سوم یا آدنوئید است.
ممکن است این کودکان به اشتباه تحت درمان سینوزیت قرار گیرند. امکان دارد سینوزیت ثانویه به بزرگی لوزه سوم هم داشته باشیم. با خارج ساختن لوزه سوم، مشکل این کودکان حل می شود. در افرادی که لوزه سوم دارند برگشتن لب بالا به طرف بالا برمی گردد ودندان ها خوب جفت نمی شوند.

مشکلات پره های بینی:
این مشکلات در افرادی که جراحی های زیبایی بینی را به دست افراد غیر متخصص در این امر انجام داده اند خیلی شایع است. اگر غضروف جانبی بیش از اندازه برداشته شود، پوست بینی با تنفس به سمت داخل تو کشیده شده، مشکل تنفسی ایجاد می کند. گاه ترمیم این نواقص بسیار سخت است وبا گذاشتن پیوند انجام می شود.

پولیپ های بینی:
شایع ترین توده های حفرات بینی پولیپ های التهابی بینی است که در اثر تجمع مایعات بافت همبندی و بیرون زدگی مخاط سینوسی به درون حفره بینی، تظاهر می کند و در قسمت های قبل در مورد آن ها به تفصیل توضیح داده شد.

تعداد بازدید:۹۸۹

اخطار:مطالب پزشکی تنها جنبه آموزشی و پیشگیرانه داشته و نباید جایگزین مراجعه به پزشک تلقی کرد. هدف از ثبت مطالب جنسی ایجاد روابطی صمیمانه بین زن و شوهر و استحکام کانون خانواده است.